İş hayatına yeni başladığım yıllarda, Doğubank’ta Hasan Abi ile tanışmıştım.
Hasan Abi çocuk yaşta çalışmaya başlamıştı. Kendi ifadesiyle Mahmutpaşa, Sultanhamam ve Tahtakale okullarından mezundu. Piyasanın içinde geçen kırk yıl, ona okullarda kolay kolay öğrenilemeyecek bir tecrübe kazandırmıştı.
Esnafı, tüccarı ve müşteriyi iyi tanırdı. Malın ne zaman alınacağını, ne zaman satılacağını, hangi yükselişin kalıcı, hangisinin geçici olabileceğini sezmekte ustaydı.
Yanına gelenler zaman zaman ondan fikir isterdi:
“Hasan Abi, döviz mi alayım, altın mı?”
Hasan Abi böyle sorulara uzun uzun cevap vermezdi. Elini kaldırır, beş parmağını açar ve karşısındakine gösterirdi.
İlk gördüğümde bunun ne anlama geldiğini anlayamamıştım.
Eline dikkatlice bakınca parmakların bir grafik oluşturduğunu fark ettim. Başparmaktan işaret parmağına, oradan orta parmağa doğru yükselen; ardından yüzük parmağı ve serçe parmakla yeniden aşağı inen bir grafik…
Orta parmak zirveydi.
Soruyu soran kişi aslında önce şu sorunun cevabını bulmalıydı:
Altın şu anda bu grafiğin neresindeydi?
Yükselişin başında mıydı? Zirveye yaklaşmış mıydı? Yoksa düşmeye mi başlamıştı?
Yükselişin başındaysa almak düşünülebilirdi. Zirvedeyse daha dikkatli olmak gerekirdi. Düşüş başlamışsa acele etmemek, biraz daha beklemek daha doğru olabilirdi.
Hasan Abi’nin beş parmağı, kesin bir alım ya da satım tavsiyesinden çok bir düşünme biçimiydi.
“Bir şeyin yalnızca bugünkü fiyatına bakma,” diyordu. “Nereden geldiğine ve hangi yöne gittiğine de bak.”
Beş parmak yetmediğinde Hasan Abi diğer elini de kaldırır, on parmağını gösterirdi.
Demek ki grafik devam ediyordu.
Bir yükselişin ardından düşüş, düşüşün ardından yeniden bir yükseliş gelebilirdi. Hiçbir süreç sürekli yukarıya gitmiyor, hiçbir düşüş de sonsuza kadar devam etmiyordu.
Daha sonraki yıllarda, Hasan Abi’nin yanında yetiştiğini söyleyen ve büyük ölçekli işler yapan iş insanları tanıdım.
Bu karşılaşmalar, Hasan Abi’nin yalnızca yaptığı işi iyi bilen biri olmadığını; bildiklerini başkalarına aktarabilen, işin arkasındaki düşünceyi de kavramış bir usta olduğunu gösteriyordu.
Genç yaşta onunla karşılaşmak, benim için hayat okulunda bir üstatla karşılaşmak gibiydi. Sade bir grafikle bu kadar çok şeyin anlatılabileceğini ondan öğrendim.
Yıllar içinde şunu da fark ettim: Bir işi ileriye götüren yalnızca nasıl yapıldığını bilmek değil, arkasındaki düşünceyi ve felsefeyi de kavrayabilmekti.
Zamanla Hasan Abi’nin bu grafiğinin yalnızca altın, döviz ya da ticaret için geçerli olmadığını da fark ettim.
Hayatın kendisi de beş parmakla anlatılabilirdi. İnsan, “Ömrümün neresindeyim?” diye kendine sorduğunda, bu beş parmaktan birini gösterebilirdi.
İnsan hızla yükseldiğinde, yaptığı her işin doğru olduğunu düşünebilir. Çevresindeki ilgi arttıkça bu yükselişin hiç bitmeyeceğine inanabilir. Oysa zirve, aynı zamanda daha dikkatli olunması gereken yerdir.
İşler tersine döndüğünde beklenen sonuçlar gelmez, fırsatlar azalır ve insan kendisini grafiğin aşağıya inen tarafında hisseder.
Böyle zamanlarda düşüşün hiç sona ermeyeceğini sanabilir.
Oysa grafiğin yalnızca bir noktasında bulunuruz.
Hayatımızdaki işler, başarılar, hayal kırıklıkları, sevinçler ve üzüntüler de zaman zaman yükselir, durur, azalır ve yeniden yükselir.
İnsanın en büyük yanılgılarından biri, içinde bulunduğu anı hayatının tamamı zannetmesidir.
Yükselirken hep yükseleceğimizi, düşerken de bir daha toparlanamayacağımızı düşünürüz.
Oysa Hasan Abi’nin ellerinde grafik devam ederdi.
Bir çizginin bittiği yer, yenisinin başladığı yer olabilirdi.
Aradan yıllar geçti. Hasan Abi’nin ekonomik yorumlarından hangilerinin doğru çıktığını bugün hatırlamıyorum. Fakat elini kaldırıp beş parmağını gösterişini hiç unutmadım.
Şimdi kendi elime baktığımda yalnızca beş parmak görmüyorum.
Yükselişleri, zirveleri, düşüşleri ve yeniden başlayan yolları görüyorum.
Çünkü hayat, bulunduğumuz noktadan ibaret değil.
Önemli olan, o noktanın grafiğin neresinde olduğunu anlayabilmek.
